ئایا ئەم ئامرازە پاراستووە؟ لیستی پاراستنی کریپتۆی پێش پەیوەندیدانەکانت

پەیوەند ١: بنەما – تندرستی ئەلکترۆنیی پەیوەندەکەت

تۆ نازناوی زەوی بەرز لە ناو کەرتی کاغەذی نادەخەیت. هەمان شێوە، ناتوانیت داراییە دیجیتاڵەکانت لەسەر ئەلکترۆنیەکی بەرز یاخود بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز بەرز b>1. سیستەمی کارکردن & نرماڵەکان: تۆ نوێیی؟
ئەم “نوێکردنەوە" بەخێرهاتی ” ئاگادارییەکان ئاسانە بۆ لەبەرچاو نەگرتن، بەڵام ئەوان پێشەنگەی پەیوەندیدانی تۆن. نوێکردنەوەی نرمافزاری زۆر جار فەرمی پەچەکانی پاراستن ی گرنگی هەیە کە کێشەکان بەرز دەکەن کە هەکرەکان بە شێوەیەکی چالاک لەسەر ئەوان کاردەکەن.

• بەشەی پشکنینی: بە شێوەی دستی بەرزکردنەوەی نوێی نرمافزاری سیستەمی کارەکانت (Windows، macOS، Linux)، بڕاوسەری وێب (Chrome, Firefox, Brave) و هەموو نرمافزاری گرنگەکان. نووسینی نوێکردنەوەی خۆکار لە کاتی پێویستە.

2. شیلد: نرمافزاری ڤایرۆس و ڕەقەبەری نرمافزاری
پەکیجی پاراستنی پەیوەندیدار بەرزە. ئەمە سیستەمی پەیوەندیداری دیجیتاڵەکەتە، کە بەدوای هەریمەکاندا دایم بەرز دەکات و بەرز دەکاتەوە بەرزەکان وەک کلیلەنووسەکان، تروجانەکان، و ڕەقەبەری نرمافزاری کە بەرزەکان و فەرمی پێشکەوتنەکانت بەرز دەکات.

• بەشەکەی چەک لەسەر: بەرزکردنەوەی پڕسیارە کەسی پەیوەندیدارەکان لەگەڵ بەرنامەی باژەی پەیوەندیدار/بەرنامەی بەرزکردنەوەی کەسایەتی پێش وەردەگریت بۆ تەنیشت. دڵنیابە لەوەی کە بەرنامەی پاراستنەکەت چالاکە، نوێکراوە، و هیچ ئاگادارییەکی نیشانی نادەنێت.

3. قەلا: فایروالی پاراستن
فایروالی تۆ وەک پەیوەندیدارێکی پەیوەندیدار کار دەکات، کە هەموو هەریمەکان و هەریمەکان بەرز دەکات و... ترافیکی شبکه‌ی خروجی. ئەو دەتوانێت هەوڵەکانی گرتنی بەشداریکردنەوەی نادروست بۆ ئامرازەکەت ببندێت.

• بەشەکەی چەککردن: پشکنینی ئەوە بکە کە فایروالی سیستەمت بەرزە. بۆ زۆرینەی بەکاربەرانی، فایروالی دروستکراوی کە لە ویندوز یان ماکۆس پێشنیار دەکرێت کە کەفایەتی پێویستە کاتێک بە شێوەیەکی دروست پیکەوە بکرێت.

پەرهەنگ 2: پەیوەندیدانی – پاراستنی دەروازەکەت

ئامەرت دەتوانێت بە شێوەیەکی پەرەسەندە پاراستن بێت، بەڵام ئەگەر پەیوەندیت پارەسەند نەبێت، تۆ زانیارییە حساسەکانت بەرز دەکەیت بۆ تماشاچیەکی هەڵە.

4. خەطرەکانی Wi-Fi ی فەرمی
وەی فری Wi-Fi ی کافەی فەرمی بەرزەکانی هەکرەکانە. ئەمە زۆر ئاسانە بۆ کردارە خراپەکان پێویستە هاتنە پەیوەندیدانی هۆتسپۆتە خراپەکان یان وەرگرتنی زانیاری لە شەبکەکان نەتەوەیی. هەرگیز، هەرگیز بەرەوپێش نابی پەیوەندیدانی بەرزە کڕینی خۆت یان پەیوەندیدانی کەیسە کڕینی خۆت لە شەبکەی Wi-Fi ی گشتی.

• بەشەی چەک لیست: ئەگەر پێویستت بێت کە لە ڕووداوەکاندا کڕین بکەیت، پەیوەندیدانی داتا کەرتی خۆت (4G/5G) بەکاربەرە. ئەوە زۆر زۆر پاراستنی زیاترە لە Wi-Fi ی گشتی.

5. زەوی پەیوەندیدانی پێویست: VPN (شبکەی تایبەتی فەرمی)
ئەگەر لە هەر شەبکەیەک کە پێویستە بە 100% باوەڕی نابی (لە نێوان شەبکەی ماڵەوەش ئەگەر دەتەوێت پارانویا زیاد بکەیت)، بەکارهێنانی VPN-ێکی پەیوەندیدار زۆر گرنگە. ئەمە هەموو ترافیکی ئینتەرنێتت پەیوەندیدار دەکات، بەرەوپێش هەر کەسێک کە دەتوانێت لەسەر شەبکەکە بەرز بەرز بەرز بەرز بکات.

• بەشەکەی چەککردن: بەشداربە لە VPN-ێکی پەیوەندیدار و بەرزەوەندە خزمەتگوزاری (تۆ لەسەر ئەوە پەیوەندیدان بکە، چونکە هەموو VPNکان یەکسان نیە). پەیوەندیدان بە سەرورەی VPN پێش کردنەوەی ماڵپەڕ یان بەرنامەی فەرۆشتنەکانت.

6. هەڵەی DNS: گواستنەوەیەکی کە نادەیت ببینی
DNS وەک کەتابی تەلەفۆنەوەی ئینتەرنێتە. هەکرەکان دەتوانن ئەم کەتابە بپەسندند بۆ گواستنەوەی تۆ لە ماڵپەڕێکی راستەقینە (بۆ نموونە،  binance.com) بۆ یەکێک لە... فەیکەکی پرفێکت کە زانیاریەکانی چەندەکەی تۆ دزیدە. ئەمە هەجومی پەیوەندیدارە بەڵام ڕاستەقینە.

• بەندەی چەککردن: پێش نووسینی هەر شتێک، URL ماڵپەڕەکە لە بارەکانی نیشانی تۆ دووبارە چەک بکە. پەیوەندیدانی دقیق و ڕاست بەسەردەبێت و پەیوەندیدانی https:// دەستپێبکات (پێوەندیدانی ‘s’ بۆ پاراستنە). بەرزەوە بۆ ئامادەی قفل. بەرەوپێش ئەوەی بەکاربردنی سێرڤەری DNS پاراستنی بەرز وەک Cloudflare (1.1.1.1) یان Google (8.8.8.8) بەرز بەرەوپێش.

پەیڤی 3: ئەندامە کەسایەتییەکان – عادتەکانت

تکنەلۆژی تەنها نیمەی شەڕە. زۆرترین کێشەی پاراستن لە نێوان کەسی و کەرسەوە ڕوودەدات. کیبورد.

7. پاکیزگی تێپەڕەوشە: لە دەرەوەی “Têpêrêşê123”
تێپەڕەوشەی پەیوەندیدانی تۆ پێویستە بەرز و پەناە، نە پەناگەی پەیوەندیدانی.

• بەشەکەی لیستی پشکنین: تێپەڕەوشەی تۆ درێژ، تایبەتی، و کەرتییە؟ ئایا تۆ بە بەرهەمهێنانی تێپەڕەوشە (وەک Bitwarden یان 1Password) بۆ دروستکردن و هەڵگرتنی ئەمە بەکاردهێنیت؟ هەبە تۆ هەرگیز ئەم وشەی تێپەڕە بۆ هیچ خزمەتگوزاریەکی تر بەکار نەهێنیت؟ ئەگەر بۆ هەر یەک لە ئەم پرسیارانە وەڵامی نەیەتی، وشەی تێپەڕەکەت بە فەرمی گۆڕە (لە ئیشکراویەکی پاراستوو).

8. پەیوەندیدانی دوو فاکتۆر (2FA): هەوڵی زۆر
ئەگەر تەنها یەک شتە لە ئەم لیستە بکەیت، ئەمە بکە. 2FA لایەنی دووەمی پاراستن زیاد دەکات. هەتا ئەگەر کەسێک پاسووردت ب steals، ناتوانن بێ ئەم فاکتەرە یەکەمی دووەمەوە تۆمار بکەن.

• بەرنامەی لیستی پشکنین: ئایا 2FA لە ژمارەی ئەکاونتی بازرگانیەکەتەوە چالاکە؟ بە شێوەیەکی گرنگ، ئایا تۆ بەرنامەی پەیوەندیدانی (وەک Google Authenticator یان Authy) بەکار دەهێنی و ناتوانی SMS-بەسەر 2FA؟ هەجومی SIM-swapping SMS 2FA بەرز دەکات. بەرنامەی پەیوەندیدانی یەکەمی دووەمەوە بەهەرحاڵەکان زۆرتر پاراستنەوە.

9. فەرمیسکە: فیشینگ و فەرمیسەی کۆمەڵایەتی
هەکرەکان فەرمیسەرانی پەیوەندیدار نین. ئەوان ئیمەیڵەکان، پەیامەکان و ماڵپەڕەکان دروست دەکەن کە وەک پەیوەندیدانی تۆ بەرزە، تۆ پێشنیار دەکەن بۆ "پشکنینی ئەکاونتەکەت" یان "پێشکەوتنی خەرجی." ئەم پەیوەندەکان بەرەو پەیجە کەوتنەوەی دروست دەبرن کە زانیاریەکانت بەرز دەکەن.

• بەشەکەی چەک لیست: هەیچ کات لەسەر لینکی پەیامە ناوەندەکان یان ئیمەیڵەکان کە بە شێوەیەکی نایاسایی پەیوەندیدار بە کڕینی کریپتو نەكەوە. هەموو کات بەرەو ماڵپەڕی فەرۆشگا بە شێوەیەکی راستەوخۆ بەرز بەرەوپێش بکەوە بەرەوپێش نووسینی URL یەکەوە یان بە بەکارهێنانی بەرزکردنەوەی پەیوەندیدار. لەسەر پێشنیازەکان کە زۆر خۆشەویست دەبینن، شەک بەرز بکە.

10. ئیشکراوی دیجیتاڵ: چ شتێکی تر هەیە کە کاردەکات؟
چ شتێکی تر لەسەر ئیشکراوی تۆ بەرزە؟ کامپیوتر؟

• بەشی پەیوەندیدار: پێش ئەوەی تۆمار بکەیت، هەموو بەرنامەی نادروستەکان ببەستە، تایبەتمەندی بەرنامەکان کە دەتوانن بە شێوەیەکی دورەوە بەکارببرن (وەک بەرنامەی تیم-بینەر) یان بەرنامەی نازناو. لە کاتێکی نزیك بەرەو پەیوەندیدانی نوێ بەرنامەی نوێ بارکردن و دامەزراندن بەرەوپێش پەیوەندیدانەکان لەبەرەوپێش نەکە.

پەڕە 4: پشکنینی کۆتایی – پشکنینی پێش کلیک

تۆ ئیشتێنەوەی ئیشت و پەیوەندیت پەیوەندیدا. تۆ ئیشت دەکەیت بۆ چۆنەژور. یەک پشکنینی کۆتایی بەرز بکە.

• URL: ئایا ڕاستە؟ https://www.exbix.com؟
• پەیوەندیدان: ئایا VPN پەیوەندیدا؟ ئەیا تۆ بەڵام ئیشتیت لە Wi-Fi یەکی گشتی نییە؟
• 2FA: ئایا ئەپەکەی تایبەتی تۆ آماده‌ە؟
• بە پەیوەندیدا: ئایا لە تێکەڵەکان بەرەوپێشەوەیەتی بەرزە بۆ ئەوەی هەڵەیەکی لە ڕووی زانیاریەکانی پەیوەندیدا (ناردنی بۆ ناونیشانی نادروست، شێوەی نەتەوەی نادروست، وەوە)؟

کاتێک تۆ پەسند دەکەیت، هیچ دووبارەکردنەوەیەکی نییە. هیچ هەنگاوێکی پەیوەندیدانی خزمەتی کڕیار بۆ گەڕاندنی ئەنجامی بڵاوبوونەوەی بڵوکچین نییە. ئەم کاتەی کۆتایی کە دقتی کەسەکانە، پاراستنی کەسەکەتە.

درستکردنی فکری پاراستنی پێشەنگی

پاراستنی ئەو ئامانجە نییە کە تەنها یەک کاتە؛ ئەمە کارێکی پەیوەندیدارە. ئامانجی ئەمەیە کە عادتەکان دروست بکەیت بۆ... ئەم پشکنینە دووەمین نەتەوە دەبێت. ئیشکراوی ئەوەی کە تێدەگەیی کە تۆ هەموو پەیوەندیدانی گونجاوەکانت پێوەندیداویە، بێ شەکە بەرزە. ئەمە بەرزکردنەوەی بەرزەکانت دەکات، نە تێبینییەکی بەرز لەسەر تهدیدە کەسایەتیەکان.

جیهانی کڕیپتو ئازادی و فەرصتی بێنظیری پێشکەش دەکات، بەڵام پێویستی بە بەرزکردنەوەی بەرزەکان بەرزە. بە پەسەندکردنی ئەم پشکنینەی پێش پەیوەندیدان، تۆ تەنها داراییەکانت پاراستنی نیە؛ تۆ فەلسەفەی راستەقینەی بەرزکردنەوەی خۆت بەرەو بانکەکەی خۆت پەسند کردووە.

ئێستا، ئامەڕەکەت پاراستووە. پەیوەندیت بەرزە. 2FA ی تۆ ئامادەیە. دەتوانی بەتەواوی بەرەوپێش ئەو کەلەکە بڕۆیت.

بە شێوەیەکی ئیشکراو تێبینی بکە.