کاریگەری شەپۆل: چۆن تاکە بەستەرێکی لاواز دەتوانێت بەختی کریپتۆکەت نوقم بکات

لێرە لە ئێکسبیکس، ئاسایش تەنها تایبەتمەندییەک نییە؛ ئەوە بەردی بناغەی هەموو کارێکە کە دەیکەین. تۆ بلۆگەکانمانت بینیوە لەسەر هەڵگرتنی سارد، ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری و فێڵەکانی فیشینگ. تیمەکەمان لە هاکەرەکانی کڵاوی سپی بە درێژایی کاتژمێر کاردەکەن، تاقیکردنەوەی فشاری سیستەمەکانمان دەکەن، قەڵای دیجیتاڵی دروست دەکەن بۆ ئەوەی بیتکۆین و ئیتیریم و سەروەت و سامانە دیجیتاڵییەکانی ترت بە سەلامەتی بمێنێتەوە. ئێمە بە باشی دەخەوین بەو زانیارییەی کە بەرگرییە ڕاستەوخۆکانمان لە بەهێزترینەکانن لە پیشەسازییەکەدا.

بەڵام چی ئەگەر پێت بڵێم کە گرنگترین مەترسی لەسەر کریپتۆکەت ڕەنگە بە هیچ شێوەیەک هێرشی ڕاستەوخۆ نەبێت بۆ سەر ئێکسبیکس؟

بیهێنە بەرچاوت بەردێک کەوتبێتە ناو گۆمێکی هێمن. کاریگەرییەکە لە شوێنی خۆیدایە، بەڵام شەپۆلەکان بەرەو دەرەوە دەڕۆن و کاریگەرییان لەسەر تەواوی ڕووی زەوی دەبێت. لە جیهانی دیجیتاڵی زۆر پەیوەستکراوی ئێمەدا، مەترسی ئەلیکترۆنی بە هەمان شێوە کاردەکات. هێرشکردنە سەر تاکە کۆمپانیایەک کە بەڕواڵەت پەیوەندی بەیەکەوە نییە- دابینکەری نەرمەکاڵا، دەزگایەکی بازرگانی، تەنانەت بەڵێندەرێکی HVAC- دەتوانێت شەپۆلی شۆک بە تەواوی ئیکۆسیستەمەکەدا بنێرێت، تا دەگاتە جزدانی ئاڵوگۆڕەکەت.

ئەمە واقیعی مەترسی ئەلیکترۆنی لایەنی سێیەم و زنجیرەی دابینکردنە. هاوتای دیجیتاڵییە لەگەڵ هەبوونی دەرگای پشتەوەی بێ پاسەوان چونکە متمانەت بە خاوەن خانووەکەی تەنیشت ماڵەکەت هەبوو کە قوفڵێکی باشی هەبێت. بۆ ئاڵوگۆڕی دراوی کریپتۆ، کە متمانە تاکە دراوی ڕاستەقینە بێت، تێگەیشتن لەم کاریگەرییە شەپۆلاوییە ئیختیاری نییە- بۆ مانەوە زۆر گرنگە.

ئەودیو دیوارەکانمان: بەڕاستی باسی چی دەکەین؟

با زاراوەی زاراوە بشکێنین.

• مەترسی لایەنی سێیەم: ئەمە ئەو مەترسیەیە کە لەلایەن هەر لایەنێکی دەرەکییەوە کە دەستی بە داتا، سیستەم، یان پرۆسەکانمان بگات، بۆ ڕێکخراوەکەمان (Exbix) دروست دەکرێت. بیر لەو ئەپانە بکەرەوە کە لە ڕێگەی APIەوە بە ئەژمێری Exbix ـەکەتەوە دەبەستیتەوە، ئەو کۆمپانیا شیکاریانەی کە بەکاریان دەهێنین بۆ بەدواداچوونی کارایی ماڵپەڕەکە، یان ئەو نەرمەکاڵای پشتگیری کڕیار کە بەکاریان دەهێنین.
• مەترسی ئەلیکترۆنی زنجیرەی دابینکردن: ئەمە جۆرێکی تایبەتە و زۆرجار وێرانکەرترە لە مەترسی لایەنی سێیەم. بریتییە لە هێرشکردنە سەر دابینکەرێک کە دواتر وەک بەردێکی هەنگاو بەکاردەهێنرێت بۆ سازشکردن لەسەر کڕیارەکانیان- ئێمە. هێرشە بەناوبانگەکەی SolarWinds نموونەیەکی کلاسیکە، کە کۆدی زیانبەخش خرایە ناو نوێکردنەوەی نەرمەکاڵایەکەوە، کە دواتر بەسەر هەزاران کۆمپانیادا دابەشکرا، لەنێویاندا دەزگا حکومییەکان.

بۆ ئێکسبیکس، "زنجیرەی دابینکردن"مان پەیوەندی بە ویجتە فیزیکییەکانەوە نییە؛ پەیوەندی بەو ئامراز و خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییانەیە کە ئاڵوگۆڕەکەمان بە بەردەوامی دەهێڵنەوە. ئەمەش بریتییە لە:

• دابینکەرانی جزدان و سەرپەرشتیکردن: ئەو خزمەتگوزارییانەی کە ڕەنگە لەگەڵیاندا یەکبخەین بۆ بەرزکردنەوەی نەختینەیی یان ئاسایش.
• خزمەتگوزارییەکانی پشتڕاستکردنەوەی KYC/AML: ئەو کۆمپانیا دەرەکیانەی کە یارمەتیمان دەدەن بۆ پشتڕاستکردنەوەی ناسنامەکان و دڵنیابوون لە پابەندبوون بە ڕێساکان. پێشێلکارییەک لێرەدا کارەساتێکی تایبەتمەندییە.
• دابینکەرانی ژێرخانی هەور (AWS، هەوری گووگڵ و هتد): ئێمە لەسەر بناغەکەیان بنیات دەنێین. ئاسایشی ئەوان لە بنەڕەتدا ئاسایشی ئێمەیە.
• فرۆشیارانی نەرمەکاڵا: لە نەرمەکاڵای بەڕێوەبردنی پەیوەندی کڕیارەکانمانەوە (CRM) تا ئامرازەکانی پەیوەندی ناوخۆییمان وەک Slack یان Microsoft Teams.
• پلاتفۆرمی مارکێتینگ و شیکاری: ئەو کۆدەی کە لە ماڵپەڕەکەماندا کاردەکات بۆ بەدواداچوونی هەڵسوکەوتی بەکارهێنەر.

لاوازییەک لە هەر یەکێک لەم بەستەرانەدا دەتوانێت ببێتە لاوازی ئێمە.

بۆچی ئاڵوگۆڕی کریپتۆ ئامانجی سەرەکییە لە... زنجیرەی دابینکردن

ئێمە تەنها ماڵپەڕێکی تر نین. ئێمە ئامانجێکی بەها بەرزین، هێرشبەرانیش تادێت پراگماتیک دەبن. بۆچی وزە بەفیڕۆ بدەین لە هەوڵی تێکدانی دەرگای پێشەوەمان لە کاتێکدا دەتوانن لە پەنجەرەیەکی خراپ پاسەوانیکراوی ئۆفیسی فرۆشیارێکەوە بە دزییەوە بچنە ژوورەوە؟

1. خەڵاتی ئاشکرا: سەروەت و سامانی دیجیتاڵی. هاندەرە داراییە ڕاستەوخۆکان بۆ دزینی دراوی کریپتۆ بێهاوتایە. بێ سنوورە و ناوی ساختەیە و دەتوانرێت لە چەند خولەکێکدا بە شێوەیەکی نەگەڕاوە بگوازرێتەوە.
2. گەنجینەی داتا. تەنانەت ئەگەر نەتوانن ڕاستەوخۆ دەستیان بگات بە جزدانی گەرم، داتاکانتان بەنرخێکی ناباوەرە. داتاکانی کڕیارەکەت بناسە (KYC)- پاسپۆرت، مۆڵەتی شۆفێری، سێڵفی- کانێکی زێڕین لەسەر وێبی تاریک. ئەم زانیاریانە دەتوانرێت بۆ دزینی ناسنامە، فیشینگ بە ئامانج، یان تەنانەت زەوتکردن بەکاربهێنرێت.
3. هێزی تێکدان. هەندێک لە هێرشبەران بۆ پارەکە نییە بەڵکو بۆ ئاژاوەگێڕانە تێیدا نین. تێکدانی ئاڵوگۆڕێکی گەورە لە ڕێگەی هێرشی زنجیرەی دابینکردنەوە دەتوانێت ببێتە هۆی ناجێگیرییەکی بەرفراوان لە بازاڕدا، متمانە بە تەواوی فەزای کریپتۆدا بشێوێنێت و بۆ دەستکاریکردنی بازاڕ بەکاربهێنرێت.

جنۆکەکانی پێشێلکارییەکانی ڕابردوو: وانەکان لە هێڵەکانی پێشەوە

پێویست ناکات ئەمە خەیاڵ بکەین؛ پێشتر ڕوویداوە.

• پێشێلکردنی کۆدکۆڤ (٢٠٢١): هێرشبەران سازشیان لەسەر سکریپتێک کرد کە لەلایەن کۆدکۆڤەوە بەکاردەهێنرا، کە ئامرازێکی ڕووماڵکردنی کۆدە و هەزاران گەشەپێدەری نەرمەکاڵا بەکاردەهێنرێت، لەنێویاندا هەندێکیان لە فەزای کریپتۆدا. سکریپتە زیانبەخشەکە ڕێگەی پێداون کە بڕوانامە و کلیلی API لە ژینگەکانی گەشەپێدان بدزن. بیهێنە بەرچاوت ئەگەر ئەو کلیلانە ڕێگەیان بە دەستڕاگەیشتن بە ژینگەیەکی تاقیکردنەوە بۆ تایبەتمەندییەکی بازرگانی نوێ دا. هێرشبەرەکە دەیتوانی دەرگایەکی پشتەوەی بدۆزێتەوە پێش ئەوەی تەنانەت جێگیر بکرێت.
• هێرشی Ransomware Kaseya VSA (2021): لە کاتێکدا کە تایبەت نییە بە کریپتۆ، بەڵام ئەمە ماستەرکلاسێکە لە کاریگەری ripple. بە پێشێلکردنی یەک دابینکەری نەرمەکاڵا بۆ دابینکەرانی خزمەتگوزاری بەڕێوەبەردراو (MSPs)، هێرشبەرەکان بەرنامەی فیدیەیان بۆ هەزاران بازرگانی خوارەوە بڵاوکردەوە. ئەگەر MSP ئایتی بۆ ئاڵوگۆڕی کریپتۆ بەڕێوە ببات، دەکرا تەواوی سیستەمی ناوخۆیی ئاڵوگۆڕەکە کۆد بکرایە و بۆ فیدیە ڕابگیرێت.

ئەمانە تیۆری نین. ئەوان نەخشەن بۆ ئەوەی کە چۆن دەتوانرێت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ هێرش بکرێتە سەر ئێکسبیکس.

قەڵغانی ئێکسبیکس: چۆن تەواوی زنجیرەکە بەهێز دەکەین

زانینی مەترسی تەنها نیوەی شەڕەکەیە. نیوەکەی تر بریتییە لە بنیاتنانی کلتوری خۆڕاگری وریا. لە ئێکسبیکس، ڕێبازەکەمان فرە چینە و بەردەوامە.

1. وەرگرتنی توندی فرۆشیار و وردبینی پێویست:
پێش ئەوەی گرێبەستێک لەگەڵ هەر لایەنێکی سێیەم واژۆ بکەین، هەڵسەنگاندنێکی ئەمنییان بۆ دەکرێت کە زۆربەی وردبینیکەرەکان سوور دەبنەوە. ئێمە تەنها قسەی ئەوان بە قسەی ئەوان وەرناگرین؛ ئێمە داوای بەڵگە دەکەین. ئەمەش بریتییە لە:

• پرسیارنامەی ئاسایش: پرسیاری ورد سەبارەت بە پراکتیزە ئەمنییەکانیان، سیاسەتەکانیان و مێژووی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکانیان.
• پشکنینی بڕوانامە: ئێمە پێویستمان بە بڕوانامە هەیە وەک SOC 2 جۆری II، ISO 27001، یان ئەوانی تر کە پەیوەندییان بە خزمەتگوزارییەکەیانەوە هەیە.
• پێداچوونەوەکانی تاقیکردنەوەی دزەکردن: ئێمە پێداچوونەوە بە ئەنجامی نوێترین تاقیکردنەوە سەربەخۆکانی چوونە ژوورەوەیان دەکەین.

2. بنەمای کەمترین ئیمتیاز:
ئەمە مانترای ئێمەیە. هیچ لایەنی سێیەم نییە دەستڕاگەیشتنێکی زیاتر بەدەست دەهێنێت لەوەی کە بە تەواوی پێویستیانە بۆ ئەنجامدانی ئەرکی تایبەتی خۆیان. ئامرازێکی شیکاری بازاڕکردن پێویستی بە دەستڕاگەیشتن بە نووسین بۆ بنکەدراوەی ئێمە نییە . بریکاری پشتگیری پێویست ناکات باڵانسی تەواوی جزدانەکەت ببینێت. ئێمە ئەمە لە ڕێگەی سیاسەتی توندی بەڕێوەبردنی ناسنامە و دەستڕاگەیشتن (IAM) جێبەجێ دەکەین.

3. چاودێری بەردەوام، نەک پشکنینی یەکجارەکی:
ئاسایش بۆکسێکی هەڵبژاردن نییە. فرۆشیارێک کە ساڵی ڕابردوو پارێزراو بوو، ڕەنگە ئەمڕۆ نەبێت. ئێمە بەردەوام چاودێری دۆخی ئەمنی فرۆشیارەکانمان دەکەین. ئێمە بەشداری لە فیدەکانی هەواڵگری هەڕەشە دەکەین کە ئاگادارمان دەکەنەوە لە لاوازییە نوێیەکان لەو نەرمەکاڵایانەی کە بەکاریان دەهێنین. ئێمە بەردەوام وردبینی لە فرۆشیارە گرنگەکانمان دەکەینەوە بۆ ئەوەی دڵنیا بین کە ستانداردەکانیان نەخلیسکاوە.

4. تەلارسازی سفر متمانە:
ئێمە بەو گریمانەیە کار دەکەین کە پێشێلکارییەک حەتمییە. بۆیە ئێمە هەرگیز متمانە بە هیچ لایەنێک ناکەین- لە ناو تۆڕەکەمان یان لە دەرەوەی تۆڕەکەمان- بە شێوازی پێشوەختە. هەموو داواکارییەکی دەستڕاگەیشتن پشتڕاست دەکرێتەوە، هەموو مامەڵەیەک پشتڕاست دەکرێتەوە و هەموو ئامێرێک پشکنین دەکرێت. ئەم تەلارسازییە "شەپۆل"ی تێدایە و ڕێگری دەکات لە بڵاوبوونەوەی بەسەر تەواوی سیستەمەکەماندا ئەگەر فرۆشیارێک تووشی مەترسی بوو.

5. پلاندانان بۆ وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان لەگەڵ فرۆشیارەکانمان:
پلانی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکانمان لە سنووری دیجیتاڵیمان کۆتایی نایەت. ئێمە پرۆتۆکۆڵی ڕوونمان لەگەڵ فرۆشیارە سەرەکییەکانمان هەیە. ئەگەر پێشێل کران، ئێمە بە تەواوی دەزانین پەیوەندی بە کێوە بکەین، پرسیار لە چی بکەین و چ هەنگاوێکی دەستبەجێ بنێین بۆ پچڕاندنی پەیوەندییەکان و پاراستنی زانیارییەکانتان. ئێمە بە بەردەوامی ئەم سیناریۆیانە پراکتیزە دەکەین.

ڕۆڵی تۆ لە زنجیرەکەدا: بەرپرسیارێتییەکی هاوبەش

ئاسایش هاوبەشییە. لە کاتێکدا ئێمە کاردەکەین بۆ پاراستنی تەواوی ئیکۆسیستەمەکەمان، تۆش بەستەرێکی گرنگی ئەم زنجیرەیەشیت. لێرەدا دەتوانیت یارمەتیت بدەیت:

• ئاگاداری کلیلەکانی API بە: کاتێک ئەپێکی لایەنی سێیەم (بۆ نموونە، شوێنپێهەڵگری پۆرتفۆلیۆ) بە ئەژمێری Exbix ـەکەتەوە دەبەستیتەوە لە ڕێگەی کلیلی API، تۆ مەترسییەکی نوێی لایەنی سێیەم بۆ خۆت دروست دەکەیت. تەنها پەیوەندی بەو ئەپانە بدە کە بە تەواوی متمانەت پێیانە، و بەردەوام پێداچوونەوە و مۆڵەتەکان بۆ ئەو ئەپانە هەڵبوەشێنەوە کە چیتر بەکاریان ناهێنیت.
• ئاگاداری فیشینگ بە... تەنانەت لە سەرچاوە "متمانەپێکراوەکان"ەوە: هاککردنی لیستی ئیمەیڵی دابینکەرێک خاڵێکی باوی چوونە ژوورەوەیە. لەوانەیە ئیمەیڵێکی فیشینگ کە بە تەواوی دروستکراوە و پێدەچێت لە کۆمپانیایەکی یاساییەوە هاتبێت کە ئێمە بەکاری دەهێنین. هەمیشە گوماناوی بە. هەرگیز کلیک لەسەر ئەو بەستەرانە مەکە کە لە ئیمەیڵەکاندا داوای بڕوانامە دەکەن. هەمیشە ڕاستەوخۆ بچۆ بۆ ماڵپەڕەکە.
• بەکارهێنانی وشەی نهێنی ناوازە و بەهێز: ئەگەر وشەی نهێنی لە چەندین سایتدا دووبارە بەکارهێنایتەوە و یەکێک لەو سایتانە (لایەنی سێیەم بۆ تۆ) پێشێلکرا، هێرشبەران دەتوانن ئەو وشەی نهێنی بەکاربهێنن بۆ هەوڵدان بۆ چوونە ناو ئەژمێری ئاڵوگۆڕەکەت. بەڕێوەبەری وشەی نهێنی باشترین بەرگری تۆیە لێرەدا.
• 2FA Everywhere چالاک بکە: نەک تەنها لەسەر ئەکاونتی ئێکسبیکسەکەت، بەڵکو لەسەر هەر خزمەتگوزارییەک کە بەستراوەتەوە بەوەوە، بەتایبەتی ئیمەیڵەکەت. ئەمە تاکە کاریگەرترین ڕێگایە بۆ ڕێگریکردن لە دەستبەسەرداگرتنی ئەکاونتەکان.

دروستکردنی شەپۆلێکی متمانە نەک مەترسی

جیهانی دراوی کریپتۆ لەسەر بناغەیەکی لامەرکەزی و پەیوەندی بەیەکەوە بنیات نراوە. ئەمە هێزەکەیەتی، بەڵام پاژنەی ئەکیلیش پۆتانسێلەکەیەتی. لە ئێکسبیکس، ئێمە بە توندی ئاگادارین کە ئاسایشمان تەنها بەقەد لاوازترین ئەڵقە لە زنجیرەی دابینکردنی دیجیتاڵی درێژکراوەمان بەهێزە.

ئێمە پابەندین بە نەک تەنها دروستکردنی دیواری نەبڕاوە بەڵام هەروەها بۆ نەخشەکێشان و چاودێریکردن و بەهێزکردنی هەموو پەیوەندییەک کە دەست لە ئیکۆسیستەمەکەمان دەدات. ئێمە وەبەرهێنان لەوەدا دەکەین چونکە متمانە و سەروەت و سامانەکەت تەنها پێوەر نین لەسەر داشبۆردێک؛ ئەوان هۆکاری بوونمانن.

کاریگەری شەپۆل هێزێکی بەهێزە. ئەرکی ئێمە دڵنیابوونە لەوەی کە تاکە شەپۆلێک کە دروستی دەکەین، شەپۆلەکانی داهێنان و ئاسایش و متمانەی نەگۆڕە.

تیمی ئێکسبیکس

بە دڵنیاییەوە بمێنەرەوە. ئاگادار بن.